فناوري ارتباطات و اطلاعات ايران

فناوري ارتباطات و اطلاعات ايران

فهرست مطالب

مقدمه 4
رهنمودهاي مقام معظم رهبري 6
جهت‌گيريهاي دولت (برنامه گام دوم) 7
نكات اساسي مصوب شورايعالي انقلاب فرهنگي 10
راهبردهاي شورايعالي اطلاع‌رساني 12
ويژگيهاي عصر اطلاعات 14
بررسيهاي بين‌المللي 16
چشم‌انداز ملي 22
تبصره 13 : فناوري ارتباطات و اطلاعات 23
راهبردهاي كليدي 25
اهداف برنامه تكفا 26
قلمروهاي كليدي برنامه تكفا 28
معرفي چارچوب برنامه تكفا 29





 مقدمه

جامعه اطلاعاتي يكپارچه تبلوري مجدد از كليه فرآيندهاي متعارف و سنتي اجتماعي نظير كسب و كار، آموزش و… و حتي فعاليتهاي شخصي نظير تفريحات و امثالهم در قالبي نوين با استفاده از فناوري ارتباطات و اطلاعات (ICT) است. تاكنون هيچيك از فناوريهاي جهان نتوانسته‌اند كه با چنين گستردگي و سرعتي كليه شئونات زندگي بشر را دچار تحول نمايند. امروزه طبيعي است كه نمي‌توان زمان را به عقب بازگرداند و نتايج ملموس ناشي از برنامه‌هاي ملي كشورهاي مختلف اعم از پيشرفته و در حال توسعه جهان سوم نظير هندوستان، مالزي، كره، ايرلند و ... و تأثير طبيعي كه اين دستاوردها در سطح توقع و انتظار آحاد مردم ايجاد نموده است را ناديده گرفت. امروزه همگان مشاهده مي‌نمايند كه با استفاده از فناوري ارتباطات و اطلاعات شيوه كار و زندگي انسانها بنحو مطلوبي در حال تغيير مي‌باشد و در يك جامعة اطلاعاتي:
• اطلاعات به سرعت توليد مي شود و در اختيار ديگران قرار مي‌گيرد؛
• محدوديتهاي زماني، مكاني به ميزان قابل توجهي از بين مي روند؛
• تمام پردازشها بصورت الكترونيكي خواهد بود؛
• با استفاده از فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات شيوه زندگي و كار به شدت تغيير مي‌كند.




 رهنمودهاي مقام معظم رهبري

طي نامه شماره 1033/1 مورخ 9/3/80 دفتر مقام معظم رهبري ابلاغيه ايشان را درخصوص سياستهاي كلي شبكه‏هاي اطلاع‏رساني رايانه‏اي به شرح ذيل به رياست محترم جمهوري‏ حجت‌الاسلام و المسلمين جناب آقاي خاتمي تقديم شد:

• ايجاد، و تقويت نظام ملي اطلاع‏رساني رايانه‏‏اي و اعمال تدابير و نظارتهاي لازم به منظور صيانت از امنيت سياسي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و جلوگيري از جنبه‏ها و پيامدهاي منفي شبكه‏هاي اطلاع‏رساني.

• توسعه كمي و كيفي شبكه‏ اطلاع‏رساني ملي و تأمين سطوح و انواع مختلف خدمات و امكانات اين شبكه براي كليه متقاضيان به تناسب نياز آنان و با رعايت اولويتها و مصالح ملي.

• ايجاد دسترسي به شبكه‏هاي اطلاع‏رساني جهاني صرفاًًًً از طريق نهادها و مؤسسات مجاز.

• حضور فعال و اثرگذار در شبكه‏هاي جهاني و حمايت از بخشهاي دولتي و غير دولتي در زمينه توليد و عرضه اطلاعات و خدمات ضروري و مفيد با تأكيد بر ترويج فرهنگ و انديشه اسلامي.

• ايجاد و تقويت نظام حقوقي و قضايي متناسب با توسعه شبكه‏هاي اطلاع‏رساني بويژه در جهت مقابله كارآمد با جرائم سازمان يافته الكترونيكي.

• توسعه فناوري اطلاعات (بويژه حفاظت از اطلاعات) آينده‏نگري در خصوص آثار تحولات فناوري اطلاعات در سطح ملي و جهاني و گسترش مطالعات و تحقيقات و تربيت نيروي انساني متخصص در اين زمينه.
• اقدام مناسب براي دستيابي به ميثاقها و مقررات بين‏المللي و ايجاد اتحاديه‏هاي اطلاع‏رساني با ساير كشورها بويژه كشورهاي اسلامي به منظور ايجاد توازن در عرصه اطلاع‏رساني بين‏المللي و حفظ و صيانت از هويت و فرهنگ ملي و مقابله با سلطه جهاني.

 جهت‌گيريهاي دولت (برنامه گام دوم)

رئيس محترم جمهور، حجت‌الاسلام والمسلمين جناب آقاي خاتمي براي دوره دوم رياست جمهوري، برنامه جامعي را كه بيانگر جهت‌گيريهاي اساسي دولت و اولويتهاي اجرايي بود با "عنوان گام دوم" ابراز داشتند :

”..... از نظر اينجانب، ادامه راه و هموار ساختن و رفع موانع حركتي كه آغاز شده است، جهت برنامه‏هاي اجرايي كشور در اين دوره خواهد بود.... “

”... به يقين تداوم راه، وفاقي ملي و راهبردهايي متناسب با خواست‏ها و مشكلات مردم مي‏خواهد كه بر پايه آنها اولويت‏هاي برنامه‏اي بطور روشن تعريف شود. آنچه اينجاست در اين مجموعه عرض مي‏دارم طرح چالش‏هاي كنوني و اولويت‏هاي كشور بر اساس ديدگاهها و تجاربي است كه در جهت تحقق خواست و اراده موثر و كارساز مردم است. از نظر اينجانب پرداختن به اين اولويت‏ها به دليل اهميت يا فوريت مسايلي است كه جامعه ما با آنها روبروست....“

”... لذا با استفاده از تجربيات اين دو دهه مي‏بايد حركتي علمي و تدريجي براي ساماندهي اقتصادي – اجتماعي و اصلاح ذهنيت‏ها و ساختارهاي مربوط صورت پذيرد كه بنياد آن در سال 1376 بر همين اساس و احساس همين ضرورت‏ها نهاده شد...“

اين برنامه-گام دوم- در رده‌هاي اصلي زير بطور مستقيم با فناوري اطلاعات در ارتباط مي‌باشد:

ساماندهي اقتصادي و اشتغال – ساختار پايه
اصلاح ساختارهاي توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات به عنوان بستر لازم براي نيل به اقتصادي قابل رقابت و مرتبط با بازارهاي بين‏المللي.
حمايت از نخبگان
طراحي قوانين و سازو كارهاي لازم براي صيانت از منزلت اجتماعي، حرمت و حقوق مديران و كارآفرينان، پژوهشگران و نخبگان اقتصادي به ويژه در بخش غير دولتي.
راهبردهاي اصلاح ساختار اداري
به كارگيري فراگير فناوريهاي نوين مديريت و اطلاعات و توسعه خودكارسازي عمليات در نظام اداري.
توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات
اساس تحقق جامعه مدني، توانمندي مردم در پرسش‏گري و اطلاع از حقوق اجتماعي خود و حاكميت قانون در همه امور است از اين رو دسترسي آسان، سريع و ارزان مردم به اطلاعات و ارتباطات و برابري در دستري به فرصتهاي اقتصادي – اجتماعي و علمي و فرهنگي امري ضروري است. بر اين اساس مقتضي است تدابير حقوقي – اداري و فني براي تحقق برنامه ملي توسعه فناوري اطلاعات وارتباطات اتخاذ گردد. دستگاهها و بخش مختلف كشور بايستي بر موارد زير اهتمام ورزند:
• بخش اطلاعات و ارتباطات
- توسعه و گسترش حوزه خدمات اطلاعات و ارتباطات و تقليل هزينه‏هاي آن.
- گسترش سريعتر حضور بخش خصوصي در بازار عرضه خدمات ارتباطات و اطلاعات عمومي.
- تشويق و حمايت از توليد، عرضه و صدور اطلاعات و نرم‏افزارهاي مختلف علمي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي.
• بخش آموزشهاي رسمي و عمومي
- ارائه تعريف روشن و دقيقي از شاخص سطح سواد دانش آموختگان آموزش و پرورش با توجه به گسترش كاربرد علوم و فناوري اطلاعات و ارتباطي در زندگي عامه مردم به منظور ارتقاي شاخصها، برنامه‏ها و روشهاي آموزشي.
- گسترش مراكز و مدارس آموزش فني- حرفه‏اي به ويژه در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات.
- ارتقاء و تعميق بنيه علمي و فني دانشگاهها و مراكزآموزشي و پژوهشي كشور با عنايت به فناوري اطلاعات و ارتباطات و تجديد نظر در برنامه‏ها.
• بخش اقتصادي
- تأمين شرايط آسان براي تعامل اقتصادي، تجاري و فني با ساير كشورهاي جهان و فراهم كردن زمينه حضور شركتها و مراكز علمي و فني پيشرفته فناوريهاي ارتباطي و اطلاعاتي در بازار ايران.
- حمايت از گسترش حضور و مشاركت بخش خصوصي در تجهيز برنامه‏هاي توسعه فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات به ويژه شركتهاي كوچك و جديد‏التاسيس.
- تسريع در گسترش و بكارگيري قواعد حمايت از مالكيت مادي و معنوي در حوزه فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي.


 نكات اساسي مصوب شورايعالي انقلاب‌فرهنگي

در مصوبات جلسات 417 و 418 مورخ 25/1/77 و 8/2/77 طرح ايجاد شوراي‌عالي اطلاع‌رساني به تصويب رسيد. در اين مصوبه ‌ بند ذيل ارائه دهنده خطوط كلي مي‌باشد:

ماده2:
سياستگذاري در امر اطلاع‎رساني در چارچوب سياستهاي كلي نظام در امر اطلاع‎رساني و با توجه كامل به مصالح ديني، علمي، فرهنگي و اخلاقي نظام انجام خواهد يافت.

ماده 5 وظايف شورايعالي اطلاع‎رساني :
1) سياستگذاري، برنامه‎ريزي، هدايت و حمايت در زمينة توليد، پالايش و مبادلة اطلاعات و نظارت بر امر اطلاع‎رساني سراسر كشور در چارچوب سياستهاي كلي نظام.
2) تدوين و تصويب اصول نظام جامع اطلاع‎رساني كشور
3) ايجاد شرايط لازم براي تسهيل و تسريع توليد، ذخيره‎سازي، ساماندهي، توزيع، گسترش و بكارگيري اطلاعات در بخشهاي مختلف فرهنگي، علمي، اجتماعي، اقتصادي، فني، آموزشي، پژوهشي و ... در چارچوب ضوابط مصوب.
4) هماهنگ كردن فعاليتهاي بخش دولتي و غيردولتي براساس نظام جامع اطلاع‎رساني كشور.
5) تدوين و تصويب مفاهيم، تعاريف، مقررات، آيين‎نامه‎ها، قواعد و معيارهاي اطلاع‎رساني مورد نياز نظام جامع اطلاع‎رساني كشور.
6) تنظيم مقررات مربوط به چگونگي بهره‎گيري از شبكه‎هاي بين‎المللي اطلاع‎رساني و تصويب آن يا پيشنهاد تصويب به مراجع مربوط
7) ايجاد هماهنگي در تحقيقات بنيادي و توسعه‎اي و نيز سياستهاي بهره‎گيري از فناوريهاي نوين اطلاعاتي.
8) بررسي وضعيت موجود و آينده‎نگري با استفاده ازروشهاي علمي و پژوهشي.
9) ايجاد زمينه‎هاي لازم براي اعتلاي دانش و فرهنگ عمومي جامعه در زمينه اطلاع‎رساني.
10) ارزيابي فعاليتهاي بخشهاي اصلي اطلاع‎رساني به منظور حصول اطمينان از صحت انطباق فعاليتها با نظام جامع اطلاع‎رساني.
11) داوري نهائي درباره فعاليتهاي اصلي مراكز اطلا‎ع‎رساني جهت رفع اختلافهاي احتمالي ميان مراكز در موارد غيرقضايي.

و در مصوبات جلسات 488،486،485،484،483،482 مورخ 9/5/80، 23/5/80، 6/6/80، 17/7/80، 15/8/80 به نكات كليدي براي تنظيم برنامه‌هاي آتي و آئين‌نامه‌ها اشاره شده‌ است كه عبارتند از:

1. حق دسترسي آزاد مردم به اطلاعات و دانش
2. مسئوليت مدني و حقوقي افراد در قبال فعاليتهاي خود
3. رعايت حقوق اجتماعي و صيانت فرهنگي و فني كشور در اين قلمرو
4. ايجاد حداكثر سهولت در ارائه خدمات اطلاع‏رساني و اينترنت به عموم مردم



 راهبردهاي شورايعالي‌اطلاع‌رساني

در جلسه سوم شورايعالي اطلاع‌رساني در تاريخ 7/2/79 راهبردهاي اساسي ذيل در امر اطلاع‌رساني مورد تصويب اعضاي شورا قرار گرفت:

• دسترسي آحاد جامعه به خدمات اطلاع‎رساني و اينترنت، و بطور كلي به اطلاعات، به منظور ارتقاء كارآمدي و پيشرفت علمي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي و ... مورد تأييد و تأكيد مي‎باشد.

• به منظور توسعه دسترسي عمومي به اطلاعات مفيد و گسترش شبكه‎هاي اطلاع‎رساني محلي و ملّي توأم با توليد و عرضه اطلاعات، لازم است تمهيدات مناسب براي اين امر توسط دستگاههاي مختلف اجرايي پيش‎بيني و بكار گرفته شود.

• از توليد و ارائه اطلاعات و بانكهاي اطلاعاتي به زبان فارسي و بخصوص در ابعاد فرهنگي و اسلامي حمايت جدي بعمل آيد.

• از توليد برنامه‎هاي آموزش و سرگرمي به زبان فارسي و يا چند زبانه براي استفاده جوانان كشور حمايت جدي بعمل آيد.

• از توسعه خدمات اطلاع‎رساني در شبكه‎هاي اطلاع‎رساني و اينترنت به زبان فارسي حمايت و تشويق جدي صورت گيرد ( از قبيل Email فارسي و يا دو زبانه، امكان جستجو در بانكهاي اطلاعاتي به زبان فارسي و ...)

• با توجه به ضرورت جهاني، براي راه‎اندازي و ايجاد بستر لازم براي تجارت الكترونيكي و مراسلات الكترونيكي، دستگاههاي مربوط در اسرع وقت طرحهاي جامع لازم را تهيه و بكار گرفته كه منجر به خسارت اقتصادي نگردد.
• مجموعه‎هاي اطلاعات در سطح بسيار خوب براي معرفي قابليت‎هاي اينترنت تهيه و در آن همه ابعاد ـ مثبت و بعضاً نگران‎كننده نيز ذكر شود. همچنين اطلاع‎رساني كافي از ويژگيهاي جديد مرتباً به مردم داده شود تا با آگاهي بيشتر به مسايل توجه كنند.

• براي هدايت و استفاده صحيح، سياستهاي تشويقي و بعضاً يارانه ارجح بوده و روشهاي نظارت و كنترل قانونمند باشد.

 ويژگيهاي عصر اطلاعات
برخي ويژگيهاي كليدي كه موجب پيدايش روندهاي جهاني در عصر ارتباطات شده‌اند، فهرست‌وار به ترتيب زير مي‌باشند:

• كاهش سريع اثر فاصله جغرافيائي و زمان در انجام فعاليت

• تغيير بنيادين در نحوه توليد ثروت و ارزش در مراحل گوناگون توسعه و ارائه محصول به بازارها و بطور خاص، تبديل منابع سنتي اقتصاد (مواد اوليه/ منابع فيزيكي) به هوش و مهارتهاي انساني

• تغيير و تحول اساسي در مفاهيم و شاخصهاي اقتصادي، اجتماعي، مديريت و سازماندهي

• شمول سرمايه‌گذاري اين دوره بر دارائيهاي نامشهود، تحقيقات، مهارتها، دانش و نوآوري

• تغيير در ساختار و ماهيت اشتغال، تبديل عملكرد سنتي به كاركرد دائمي مبتني بر يادگيري مداوم با كمك فناوري ارتباطات و اطلاعات

• امكان انتشار بهترين روش ها در مناطق كمتر توسعه يافته و حركت جهشي در توسعه

• تأكيد فراوان بر آموزش معلمان و توسعه محيط هاي آموزشي الكترونيكي و بلادرنگ

• تقويت مهارتهاي فناوري ارتباطات و اطلاعات و گسترش مشاغل جديد با ارزش‌افزائي بالا

• تضعيف سريع و زوال عوامل پايداري سيستمهاي بسته اقتصادي، اجتماعي و سياسي و گسترش روزافزون سيستمهاي باز

• تغيير اساسي مؤلفه‌هاي اقدار خصوصاً عوامل مؤثر در قدرت سياسي حكومتها و توزيع قدرت در جوامع به سمت عدم تمركز

• سرمايه‌گذاري و ايجاد تسهيلات براي گسترش زيرساخت هاي باند پهن بعنوان يك استراتژي كليدي به تبع ضرورت حياتي دسترسي ارزانتر به ارتباطات و اطلاعات جامعه

• افزايش چشمگير پيچيدگي در مسائل جهاني و تعاملات بين‌المللي اقتصادي و اجتماعي و پيدايش اصل:
"فعاليت در سطح ملي بدون تعامل در سطح جهاني بهينه نخواهد بود"



 بررسيهاي بين‌المللي (بررسي مدل برنامه توسعه ملل متحد در خصوص توسعه پوياي ICT)

براساس گزارش برنامه توسعه ملل متحد در سال 2001 رويكرد كشورهاي مختلف جهان به مقوله فناوري ارتباطات و اطلاعات (ICT) در دو رده كلي ذيل قرار مي‌گيرند:

Iلف) ICT بعنوان عامل موجد توسعه اقتصادي/اجتماعي (تحول و توسعه ICT):
اين كشورها با اعتقاد به خصوصيتهاي منحصربفرد ICT، از آن بعنوان يك عامل موجد توسعه اقتصادي/اجتماعي استفاده نموده و در اين ارتباط به سمت توسعه فراگير در دو رده كاربريهاي ذيل جهت‌گيري نموده‌اند:
• رويكرد مبتني بر بهبود موقعيت رقابت در عرصه اقتصاد جهاني: بطور نمونه كشور مالزي اين استراتژي را برگزيده و در زمينه‌ ساخت MSC سرمايه‌گذاري قابل توجهي نموده‌است.
• رويكرد مبتني برتوسعه و كاربري مستقيم ICT در پيشبرد اهداف توسعه اقتصادي –اجتماعي: در اين مورد مي‌توان به كشورهايي نظير آفريقاي جنوبي و استوني كه با اتخاذ اين رويكرد به متعادل نمودن وضعيت اقتصادي-اجتماعي خود اقدام نموده‌اند، اشاره كرد.

ب)ICT بعنوان يك بخش توليدي (صنعت ICT)